Ben Deniz Temur. Çocuklarda kaka tutma ve tuvalet eğitimi konularında ailelere danışmanlık veren bir çocuk gelişimciyim. 

- Bu hikaye tuvalet eğitimine alternatif bir bakış sunmak adına yazılmıştır. Kesin uygulama tavsiyesi içermez

- Çocuğunuza tuvalet alışkanlığı kazandırmak istiyorsanız öncelikle çocuğunuzu iyi bir şekilde gözlemlemelisiniz.

- Gelişimini ve becerilerini objektif bir şekilde değerlendirmelisiniz.

- Her çocuğa uyan kesin bir tuvalet eğitimine başlama yaşı olmadığı gibi, her yöntem her çocuğa uyar demek de hatalı sonuçların ortaya çıkmasına neden olur. Bunu hatırlamalısınız.

- En doğru kararı en doğru zamanda verebilecek kişi çocuğu yakından tanıyan ebeveynleri ve bakım verenleridir. İç sesinizi dinlemekten korkmayın.

1 yaşına geldiğinde bezle işi bitmişti

Gelin şimdi Brittany'nin sıra dışı tuvalet eğitimi hikayesini okuyalım

Bebek Benedykt ilk başlarda geceleri bez taksa da, gündüzleri bezsiz idare ediyordu; o sırada çalışmayan Brittany, tuvalete gitmesi gerektiğinde onu izliyordu. 34 yaşındaki Brittany, çocuğu 6 aylık olduğunda başlattığı tuvalet eğitimi sürecini şöyle anlatıyor:

"O plastik birbirine geçen paspasları serdik, böylece bir kaza geçirse bile sorun olmuyordu, sadece siliyorduk. Onu lazımlığa taşımamdan, emeklemeye ve 11 aylıkken kendi başına yürümeye kadar her şey çok doğal bir şekilde ilerledi."

Çocukların uzun süre bezli kalmasına alıştırıldık

Brittany'e göre, konforlu bebek bezleri çocukları 3-4 yıl bezli kalmaya mahkum bıraktığı görüşünde. Öyle ki kreşlerde 4 yaşında çocukların hala bezle dolaşmasından rahatsızlık duyuyor. 

34 yaşındaki anne tuvalet eğitimi sürecini şöyle anlatıyor:

'Benedykt yaklaşık altı aylıktı ve onu oynarken izliyordum ve kıpırdandığını ve belli ki tuvalete gitmesi gerektiğini fark ettim. Kendi kendime, 'Bu biraz garip, burada oturup onu izleyecek miyim?' diye düşündüm. Bu yüzden bezini çıkardım ve onu tuvalete götürdüm ve 'Bu insanların düşündüğünden daha kolay' diye düşündüğümü hatırlıyorum. 'O andan itibaren gündüzleri bez kullanmadık. O zamanlar sadece bir bebeğim vardı ve çalışmıyordum, bu yüzden onu her zaman izleyebiliyordum.'

Diğer çocukları için de aynı yöntemi izledi

Brittany'nin sonraki üç çocuğu doğumdan itibaren tuvalet eğitimi aldı. Evde ilgilenmesi gereken çok daha fazla şey olması ve gözlemlemek için daha az zaman ayırabilmesi nedeniyle daha uzun sürdü. Ancak 2 yaşına gelmeden çok önce hepsinin tüm çocuklarını bezden çıkarmayı başarmıştı.

Brittany, 'Bu konuda katı değilim. Bunu ebeveyn öncülüğünde yaptık. Yani onları sürekli izlemek veya belirli bir ağlamayı duymak yerine, siz tuvalete gittiğinizde, uykularından uyandıklarında veya yemek yemeden önce onları tuvalete götürüyorsunuz. Dışarıda olduğumuzda veya uzun araba yolculuklarında yedek olarak bez takıyorlardı. Kazalardan endişe etmeden daha rahat bir yol' diyor. 

Peki ya geceleri?

Brittany, geceleri bir süre bezleri takmaya devam etti. Ancak oğlu bir kaç hafta içinde gündüzleri çok az kaçırmaya başladığında geceleri de bezini ıslatmadığını fark etti ve gece bezlerini de sonlandırdı.

6 aylık bir çocuğun kakası geldiğini nasıl anladı?

Brittany, oğlunun kaka yapma zamanlarını da gözlem sonucu fark edebildi. Oğlu dışkılamak için genelde kahvaltı sonrasını tercih ediyordu. O süreçte oğlunu tuvalete yönlendirme hikayesini şöyle anlatıyor:

"Onu kenara çekip çömelme pozisyonunda tutarak ona yardım ettim."

Çalışmaya başlayınca işler karıştı

İlk çocuğunu küçük yaşta tuvalete kolaylıkla alıştıran Brittany,  sonraki çocuklarına tuvalet eğitimi verdiği dönemde yaşadığı zorlukları da anlattı.  Diğer çocuklarının doğumu sonrası çalışmadığını ve bir süre Filipinler gibi sıcak bir yerde yaşamanın avantajlarını kullanan Brittany, Londra'ya dönüp çalışmaya başladığında tuvalet eğitimi sürecinin baltalandığını, işlerin bir süre yoldan çıktığını da itiraf etti.

"Filipinler'de halımız yoktu ve çocuklarımız çok az kıyafet giyiyordu, bu yüzden kaza geçirmesi önemli değildi. Öte yandan, Londra'da, çalışan anne modundayken, onu izlemek için daha az zamanım oldu ve diğer çocuklarımla çok fazla kaza geçirmeye başladık. Bunları evde veya kıyafetli olarak yaşamak çok daha elverişsizdi! İnsanların tutumlarının da farklı olduğunu hissettim. Bazı arkadaşlarım bunun iğrenç olduğunu düşündü, biri 'Onun yere çişini yapmasına izin vermeye devam edecek misin?' diye sormuştu.  Kendimi yenilmiş hissettim ama vazgeçmedim. İlk başta gelişigüzel bir yaklaşımdı. Normal hayatımıza devam ettik ama onları belirli saatlerde lazımlığa oturtuyordum. Ve birkaç ay sonra ne yapması gerektiklerini anladıklarını fark ettim ve işler yoluna girdi."

Herkes bunu yapabilir mi? 

Gelelim bu hikaye her çocuğa ve anneye uygun mu? sorusunun yanıtına...

Brittany'nin hikayesinde vurguladığı 'çocuğu izleme' becerisi burada kilit öneme sahip. Her bakım veren, her ebeveyn erken dönemde çocuğuna tuvalet eğitimi verebilir. Çocuklar diğer becerileri kazandıkları gibi bu beceriyi de erken yaşta kazanabilir. Ancak bunu bir zorlama ve stres unsuruna çevirmemek önemli. Eğer tüm dikkatinizi çocuğunuzu gözlemeye verebiliyorsanız erken dönemde onu lazımlığa yönlendirebilir, tepkilerini değerlendirebilirsiniz. Sonuçlar size doğru yolu gösterecektir.

Öte yandan bebek bezlerinin konforu konusunda Brittany'nin eleştirilerine katılıyorum.  Yeni nesil bezler çocukların bir kaç kez idrar yapmasına karşın kuru ve konforlu hissettirecek materyallere sahip. Bu konforlu alan annelerin çocuklarının ne sıklıkta tuvalete çıktığı bilgisini edinmelerine engel oluyor. Düşünün! Annelerimizin elde yıkadığı bezleri. Tek kullanımlık bezler çocuk her idrar yaptığında değişmek zorundaydı. Bu değişim anneler çocuklarının ne sıklıkta, hangi saatlerde tuvalete gitme ihtiyacında olduklarını gösteren bir zaman çizelgesi yaratıyordu. Bu çizelge çocuğu bezden çıkarıp tuvalete yada lazımlığa yöneltmek için fırsat yaratıyordu. Günümüzde biz anneler için bu veri ne yazık ki konforlu bezler nedeniyle kayıp. Erken yada geç fark etmez, çocuğunuzu tuvalete alıştırmak istiyorsanız önce bu tuvalet ihtiyacının gelişine dair işaretleri ve zamansal düzenin farkına varmanız gerek. Bunu başaran tuvalet eğitimini de kolaylıkla aşabilir. 

Yukarıdaki soruya okulda altı ıslatma sorunu yaşayan çocukların anneleri için uzun uzun yazmak istedim. Okulda alt ıslatma hem kreş/anaokulu döneminde hem de ilkokula başlama sürecinde çok sık karşılaştığımız bir durum. 

ÇOCUKLAR TUVALETLERİNİ TUTARAK VÜCUTLARININ SINIRLARINI ÖĞRENİRLER

Çocuklar vücutlarının sınırlarını zorlamayı severler. Bu bedenlerini tanımanın bir yoludur. Genelde oyundan ayrılmamak, keyif aldıkları şeylerden uzaklaşmamak, kaygı duydukları ortama ve ilişkilere girmemek için fiziki ihtiyaçlarını uzun saatler boyunca erteleyebilirler. Bu erteleme davranışını en çok tuvalet ihtiyacında ve beslenmede görürüz.

Yukarıda hikayesini dinlediğimiz çocuğumuzun durumu bu bilgiyi işaret ediyor gibi.

OKULDA ALT ISLATMA NEDEN OLUR?

Okulda alt ıslatmaya gelince...

Okullarda topluca tuvalete gitme, yeni bir tuvalet ortamına alışma, kendi ihtiyaçlarını kendi görmesi gerekliliği gibi pek çok nedenle erken yaş grubundaki çocuklar okul tuvaletlerini kullanmaktan kaçınırlar. Bu kaçınma fiziki olarak son noktaya gelinceye dek yada bir yetişkin sürece müdahale edinceye dek sürebilir. Eğer çocuğunuz öğretmenlerinin hatırlatması sonrası tuvalete gitmeyi kabul ediyorsa ve ihtiyacını gideriyorsa klinik olarak çok da endişe etmemiz gereken bir durum olmadığını bilelim. 

SÜREKLİ TUVALETİN VAR MI, HADİ TUVALETE GİDELİM DEMEK YERİNE...

Gelelim, tuvalete gitmeyi erteleyen, uzun süre tutma sonrası alt ıslatan çocuklara ne yapmalı, nasıl davranmalı? sorusunun yanıtlarına...

Yapabileceğiniz ilk ve en önemli şey çocuklara sürekli 'tuvaletin var mı, tuvalete gidelim mi, bak çişin gelmiş' diye sözlü uyaranlarda bulunmamak. Küçük hatırlatmalar, gözlemler mümkün ancak altını ıslatacak korkusuyla sürekli sözlü uyaran da bulunmak davranışın tekrarına neden olur. Bu durum okuldaki öğretmenler için de geçerli, hatırlayalım!

ÇİŞ TUTMAYI VE ALT ISLATMAYI ÖNLEYEN OYUN ÖNERİLERİ

Çişini tutan, sık sık alt ıslatan çocukları konuşarak tuvalete gitmeye ikna etmek yerine oyunla tuvalete davet etmeyi deneyin.

Örneğin, teması tuvalet olan bir şarkı söylerek çocuğunuzu tuvalete yönlendirebilirsiniz.

Bir diğer oyun önerisi de şöyle; Tren olup 'Çiş treni... Çiş treni... Sakın kaçırma çiş treni...' gibi esprili oyun temelli, melodik bir şarkıyla çocuğunuzu oyuna davet edin. Tren olarak tuvalete birlikte gidin. Tuvaleti kullanmak istemezse zorlamayın. Aynı tren tuvaletten ayrılıp başka bir istasyona doğru devam etsin. Birden oyunu kesmek yerine eğlenceyi sürdürüp, iletişime devam edin. Makul bir süre sonra yeniden aynı oyunu oynayın.

Bir diğer oyun önerisi de şu şekilde: İki sandalyeyi arka arkaya koyup arabacılık oynayabilirsiniz. Ama araba bir türlü çalışmaz ve sonunda çocuğa 'Araba diyor ki arabada çişi olan bir. Çişi olan kişi tuvalete gitmeden çalışamıyorum. Herkes tuvalete gitsin' diyor gibi bir cümleyle durumu oyuna dökerek çocuğunuzu tuvalete yönlendirebilirsiniz. İstekli olmayan çocuklar için 'Belki ay benim tuvaletim var!' galiba diyerek önce siz tuvaleti kullanabilirsiniz.

Çocuğunuz reddederse ve onun tuvalet ihtiyacı olduğundan eminseniz arabayı yeniden çalıştırmayı deneyebilir, başaramayınca oyunu yeniden başa alıp oynayabilirsiniz.

ÇOCUĞUM ALTINI ISLATIYOR, BİR HASTALIĞI OLABİLİR Mİ?

Çocuklarda alt ıslatmanın pek çok tıbbi hatta genetik nedeni olabilir. Eğer sizi zorlayan ve aşamadığınız bir alt ıslatma sorunuyla karşı karşıyaysanız çocuğunuz tıbbi bir taramadan geçirmek iyi bir fikir olabilir. Ancak yukarıdaki örnektekine benzer bir tablo yaşıyorsanız, alt ıslatmanın nedeni 'fiziki zorlanma' olduğunu düşünmek faydalı olacaktır. Zira tıbbi bir sorundan kaynaklı alt ıslatmada gece alt ıslatma davranışını daha sık görmek olası.

ÇOCUKLARIN BEDENLERİ ONLARA AİTTİR!

Son olarak şunun da altını çizmek isterim: Çocukların bedenleri onlara aittir! Biz yetişkinler o bedene ne kadar çok müdahale edersek aslında deneyim yoluyla öğrenebileceklerini de o kadar çok engelleriz. Bu nedenle her ne kadar sonucu biz yetişkinler için yorucu ve can sıkıcı bile olsa da alt ıslatma, tuvaleti uzun süre tutma süreçleri çocuğun kendisinin deneyimlemesine izin vermektir. Çocuklar eğer bu tür zorlu durumlarda onları yargılamayan, süreci duygusal kabulle karşılayan yetişkinlerle karşılaşırlarsa zamanla kendi ritimlerini bulur ve sorunu kendi başlarına aşarlar.

[related-posts id="63" color="bg-success"][/related-posts]

Çocuklarda tuvalet eğitimine başlamanın kesin bir zamanı yoktur. Zira her çocuk kendi hızında ilerler. Ancak çocuk gelişiminde genel bakış açısı çocuğun 2 yaşından itibaren tuvalete alıştırılabileceği yönünde. Çocuklar konuşmaya başladıkça, istek ve sorunlarını sözel yolla anlatabilir olduğunda tuvalet eğitimine de hazır olabilirler. Fakat burada dikkat edilmesi gereken çocuk psikolojisi açısından çocuğun tuvalet eğitimine hazır olup olmadığının objektif gözle değerlendirilmesidir.

2 YAŞINDA TUVALET EĞİTİMİ HER ÇOCUĞA UYGUN OLMAYABİLİR!

2 yaş çocukların büyük değişim ve zorlanmalar yaşadıkları bir dönemdir. Oral dönemin sona erdiği anal dönemin başladığı, çocukların genital bölgelerini keşfettikleri, boşaltım sistemi huzursuzluklarını duydukları bu dönemde tuvalet eğitimine başlamak bazı çocuklar için uygun olmayabilir. Burada ailelerin yapabileceği en iyi şey tuvalet eğitimini denemek ancak çocuğu zorlamamak, çocuk adapte olmuyor yada tuvaleti kullanmak istemiyorsa eğitimi ileri bir tarihe ertelemektir.

TUVALET EĞİTİMİNE BAŞLAMANIN EN İDEAL ZAMANINI BULMANIN YOLU

Çocuğunuzun tuvalet eğitimine başlamaya hazır olup olmadığını bulmanın en iyi yolu onu izlemektir. Özellikle tuvalete eğitimine başlamadan önce bir oturak alarak bu oturağı çocuğun oyun malzemesi olarak kullanmasına izin vermektir. Ayılar, bebekler vb. oyuncaklar ile oturak bir oyun aracına dönüştürülebilir ve çocuğun oturağı kullanmadan önce ona nesne olarak hakim olması sağlanabilir. Eğer çocuğunuz bir oyuncak olarak oturağa ilgi göstermiyorsa, oynamayı reddediyorsa, izin oyun kurmanıza izin vermiyorsa tuvalete alışmakta da zorlanacağını bilin. Bu nedenle çocuğun tuvaleti kullanmaya alışmadan önce onu bir oyuna dönüştürdüğünden emin olun. 

3 YAŞINDA TUVALET EĞİTİMİ GEÇ DEĞİLDİR

Evet biliyorum! Çocuğunuz konuşmaya başladığından beri herkes onu bezden çıkarmanızı söylüyor. Özellikle de aile büyükleriniz eskiden çocukların erken yaşta tuvalete alıştırıldığından bahsedip duruyor ve sizin geç kaldığınızı söylüyorlar. Bu seslere kulaklarınızı kapatın! Çocuklar 3 yaş civarında da tuvalete alıştırılabilirler. Hatta çoğunlukla 2 yaş döneminden çok daha başarılı sonuçlar alınabilir. Hem de kısa sürede. Eğer çocuğunuz 2 yaşını geçtiyse ve tuvalete alışmak konusunda direnç gösteriyorsa hazır olmadığını ve zamana ihtiyacı olduğunu hatırlayın ve onu zorlamayın. 3 yaş da tuvalet eğitimi için uygun ve doğru zaman olabilir. 

Buradaki kritik nokta ebeveynlerin 'gece altını ıslatmasın' kaygısıyla çocuğu sürekli uykusundan uyandırmamalarıdır. Çocuklar için uyku hele ki kaliteli uyku ekmek, su kadar hayati öneme sahiptir. Sürekli uykusundan uyandırılıp, tuvalete götürülen çocukların uykuları kesildikçe kalitesizleşmeye başlayacaktır. Bu da çocukların sinir sistemlerinin zorlanmasına neden olacaktır.

Geceleri sürekli çocuğu tuvalete götürmek için uyandırmanın bir diğer sakıncası da çocuklardaki kaygıyı ve korkuyu yükseltmektir. Çocuklar sürekli bir yetişkin tarafından uyarıldıklarında daha yüksek stres ve kaygı altına girerler. Bu kaygı ve stres hali tuvalet eğitimi gibi değişim dönemlerinde çocuğun uyumunu zayıflatan etkenlere dönüşebilir. 

GÜNDÜZ TUVALET EĞİTİMİNİ TAMAMLAYAN ÇOCUKLAR GECE BEZSİZ YATIRILMALI

Çocuğunuz artık gündüzleri tuvalet eğitimini tamamladıysa, geceleri bezden ayırma dönemine geçebilirsiniz. Gece bezine tuvaletini yapan çocuklar kendilerini rahatsız hissetmediklerinden uyanmayacaklardır. Ancak ıslaklıktan rahatsız olan çocuklar geceleri tuvaletlerini tutmaya ve tutmaktan rahatsız olduklarında da uyanmaya başlarlar. Çocuklara bu geçiş aşamasında hislerine göre doğru davranışı göstermeleri için fırsat tanımak en sağlıklı olanıdır.

ÇOCUKLAR GECE YATAKLARINI ISLATABİLİR

Çocukların yataklarını ıslatmaları bu sürecin en doğal aşamasıdır. Yatağını ıslatan çocuğa sakin davranılmalı ve bunun sorun olmadığı anlatılmalıdır. Yatağı ıslattığı için kızılan, terslenilen çocuklarda alt ıslatma sorununun ileri yaşlara kadar devam edebileceği unutulmamalıdır.  Süreç ilerledikçe çocuklar gece boyunca tuvaletlerini tutabilir hale gelecektir. Bu süreçteki asıl hedef çocuğun uykuda dahi olsa tuvaletinin geldiğini fark etmesi ve uyanmasıdır. Eğer çocuk uykuda altını ıslatmıyorsa ve sabaha kadar tuvaletini tutabiliyorsa sırf altını ıslatma korkusuyla geceleri uyandırılmamalı, çocuğun dürtü kontrolüne güvenilmelidir.

Tuvalet alışkanlığı kazanmış olmasına karşın ara sıra çocukların geceleri altlarını ıslatmaları normal karşılanmalıdır.

GECE BESLENMESİ BİTMEDEN GECE TUVALET EĞİTİMİNE BAŞLAMAYIN

Çocukların gece beslenmeleri tuvalet alışkanlığı kazanma sürecini olumsuz etkilediği de unutulmamalıdır. Geceleri sürekli sıvı tüketmek için uyanan çocukların dürtülerini kontrol etmesi zorlaşacaktır. Gece tuvalet eğitimine başlanan çocukların gece beslenmesini kesmiş olması süreci kolaylaştırır.